Waarom is burgerschap zo lastig vorm te geven?
Burgerschap is een breed begrip dat soms abstract aanvoelt. Scholen moeten aandacht besteden aan de basiswaarden van de democratische rechtsstaat - vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit - én aan de sociale en maatschappelijke competenties die leerlingen nodig hebben om actief deel te nemen aan de samenleving.
De Inspectie van het Onderwijs en de Staat van het Onderwijs laten zien dat meer dan de helft van de scholen die zij in 2026 bezocht hebben een herstelopdracht heeft voor burgerschap. Ondanks dat scholen een visie hebben op burgerschap en al heel veel activiteiten doen, kunnen zij toch een herstelopdracht krijgen. Dit kan komen doordat:
- het burgerschapsonderwijs niet goed aansluit bij de leerlingpopulatie
- de methode in de praktijk niet wordt gegeven (herkenbaarheid)
- er geen logische opbouw is tussen de gekozen leerstof en de gestelde leerdoelen (samenhang).
Onze definitie van burgerschap
Al snel ontstaat de neiging om te blijven praten over visies, beleidsstukken en plannen. Dat is belangrijk, maar bij Act geloven wij dat de definitie van burgerschap bestaat uit twee onderdelen:
- Leerlingen begrijpen hoe onze samenleving werkt
- Leerlingen dragen actief bij aan het verbeteren van die samenleving
Kennis is daarbij belangrijk. Leerlingen moeten weten hoe een democratie werkt, welke rechten en plichten zij hebben en hoe mensen met verschillende achtergronden samenleven. Maar kennis alleen is niet voldoende. Burgerschap vraagt ook om vaardigheden, zoals luisteren naar anderen, je mening geven, samenwerken, kritisch nadenken en respectvol omgaan met verschillen. En het vraagt om een houding waarin leerlingen verantwoordelijkheid nemen voor zichzelf, voor anderen en voor hun omgeving.
Burgerschap gaat dus niet alleen over weten, maar vooral over doen.
Waarom kozen wij voor de naam Act?
Onze naam hebben wij niet voor niets gekozen. Act betekent doen. Vanuit de praktijk zien we dat scholen soms verdwalen in eindeloze processen over visie en beleid. Natuurlijk zijn die gesprekken waardevol, maar uiteindelijk ontstaat goed burgerschapsonderwijs pas wanneer ideeën worden omgezet in concrete acties.
Wij vinden dat scholen hierin zelf ook het voorbeeld moeten geven. Als we leerlingen willen leren om actief deel te nemen aan de samenleving, moeten wij ook actief handelen. Daarom helpen wij scholen niet alleen met nadenken over burgerschap, maar vooral om ermee aan de slag te gaan.
Burgerschap: van abstract begrip naar concrete stappen
Een goed voorbeeld van progressie maken door te doen is ons meetinstrument. Veel scholen hebben een beeld van hun leerlingen op basis van observaties en ervaringen van docenten. Die inzichten zijn waardevol, maar hoe krachtig is het wanneer je deze kunt aanvullen met data van de leerlingen zelf? Daarom starten we vaak met een nulmeting. De resultaten geven inzicht in de kennis, vaardigheden en houding van leerlingen. Dat levert waardevolle informatie op, want effectief burgerschapsonderwijs moet aansluiten bij de leerlingpopulatie van de school.
Wij analyseren de resultaten en vertalen deze naar een rapportage met concrete adviezen. Daarmee ontstaat een logische basis voor vervolgstappen binnen de school. Vervolgens ondersteunen we de school bij de uitvoering, bijvoorbeeld met onze lesmethode, een project of de Burgerschapskalender. Door regelmatig opnieuw te meten, wordt zichtbaar welke ontwikkeling leerlingen doormaken en waar verdere aandacht nodig is. Zo blijf je het burgerschapsonderwijs afstemmen op jullie leerlingen.
Begin direct met burgerschap, burgerschap begint vandaag
Goed burgerschapsonderwijs ontstaat niet door het schrijven van een beleidsdocument dat vervolgens in een la verdwijnt. Het gaat leven wanneer scholen bewust keuzes maken, deze uitvoeren en blijven evalueren en bijsturen. En dat is precies waar Act voor staat: niet alleen praten over burgerschap, maar burgerschap in beweging brengen. Want burgerschap leer je door te doen.
Van burgerschapsvisie naar doelgerichte en samenhangende actie
Wil je weten welke kennis, vaardigheden en houding jouw leerlingen hebben op het gebied van burgerschap en welke vervolgstappen voor jouw school het meeste effect hebben?
Plan een vrijblijvend gesprek met Act en ontdek hoe wij jouw school kunnen helpen om burgerschap concreet, meetbaar en uitvoerbaar te maken.
